Ergenlerde ortodontik tedavi, tüm süt dişlerinin daimi dişlerle değiştiği ortalama 12 yaştan, büyüme ve gelişimin tamamlandığı ortalama 18-20 yaşa kadar olan dönemde uygulanan tedavileri kapsar. Bu yaşlarda dişlerdeki çapraşıklık ve kapanış bozuklukları çoğu zaman belirginleşir; gençler de görünümleri konusunda daha hassas olabilir. Yalnızca dişsel problemlerin bulunduğu durumlarda ergenlik, hem sabit braketlerle hem de şeffaf plaklarla başarılı sonuçlar alınabilen bir dönemdir.
Bu dönemde büyümenin önemi
Bu yaş grubunda ergenlik dönemindeki büyüme atağı (peak dönemi) genellikle geride kalmıştır. Çocukken erken tedavi ihtiyacı olan ancak tedavi olma fırsatı bulamamış gençlerde, yaşa, kemik gelişimine ve iskeletsel uyumsuzluğun türüne göre bazı problemler hâlâ ortodontik tedaviyle çözülebilir. Bazı durumlarda ise cerrahi seçeneği için büyüme ve gelişimin tamamlanmasını beklemek gerekir. Büyümenin hangi aşamada olduğunu değerlendirmek için muayeneye ek olarak el-bilek röntgeni gibi kayıtlar istenebilir.
Üst çene darlığı. Üst çenede iskeletsel darlık varsa ve genç 14-15 yaş civarındaysa, herhangi bir cerrahi destek olmadan iskeletsel üst çene genişletmesi yapılabilir. Bu genişletme genellikle üst arka dişlere sabitlenen ve vidası belirli aralıklarla çevrilen bir apareyle gerçekleştirilir.
İskeletsel sınıf 3 problemi. Alt çenenin ileride, üst çenenin geride olduğu iskeletsel sınıf 3 problemlerinde, özellikle ailede benzer bir durum varsa, erken tedavi şansı kaybedilmiş olabilir. Bu durumda ortognatik cerrahiye hazırlık tedavisi için 18 yaşın beklenmesi gerekir.
Bu tür problemlerin zamanında fark edilebilmesi için ilk ortodontik muayenenin 7 yaşında yapılması önerilir (bkz. çocuklarda ortodontik tedavi).
Hangi durumlarda değerlendirilir?
Ergenlik döneminde muayenede değerlendirilen başlıca durumlar şunlardır:
- Dişlerde çapraşıklık veya dişler arasında boşluk
- Derin, açık veya çapraz kapanış gibi dişsel kapanış bozuklukları
- Üst ve alt dişlerin birbirine göre ileride veya geride kapanması
- Gömük kalmış veya olması gereken yerden sürmemiş daimi dişler
- Üst çenenin iskeletsel darlığı
- Çocukluk döneminde tedavi edilememiş çene uyumsuzlukları
Tedavi seçenekleri
Yalnızca dişlerde çapraşıklık veya dişsel kapanış bozukluğu bulunan gençlerde hem sabit mekaniklerle hem de şeffaf plaklarla başarılı sonuçlar alınabilir.
- Metal braketler. Dişlerin dış yüzeyine yapıştırılır ve hasta tarafından çıkarılamaz.
- Estetik (porselen) braketler. Diş rengine yakın olduğu için metal braketlere göre daha az fark edilir.
- Şeffaf plaklar. Çıkarılabilir ve dışarıdan zor fark edilir; günde 22 saat takılması gerekir.
Seçimde problemin türü kadar gencin tedavi kurallarına uyabilmesi de önemlidir. Şeffaf plak tedavisi günlük kullanım süresine bağlı olduğu için gencin bu sorumluluğu üstlenebilmesi gerekir. Yöntemlerle ilgili ayrıntılar için metal braket tedavisi ve şeffaf plak tedavisi sayfalarına bakabilirsiniz.
Tedavi süreci nasıl ilerler?
Muayene ve kayıtlar. Ağız içi ve ağız dışı fotoğraflar çekilir, röntgenler incelenir ve dişlerin dijital kaydı alınır. Gerekirse büyüme durumu ek kayıtlarla değerlendirilir.
Planlama. Problemin dişsel mi, iskeletsel mi olduğu belirlenir. Gencin ve ailenin beklentileri dinlenerek uygun yöntem birlikte seçilir.
Tedavinin başlaması. Braketler yapıştırılır veya plaklar teslim edilir; kullanım ve temizlik kuralları anlatılır. Sabit tedavilerde 1 hafta-10 gün kadar süren bir alışma dönemi olabilir.
Kontroller. Sabit tedavilerde kontroller genellikle ayda bir, şeffaf plak tedavisinde çoğunlukla 6-8 haftada birdir.
Pekiştirme. Aktif tedavi bitince dişlerin yeni konumunda kalması için pekiştirme aşamasına geçilir.
Bu dönemde tedavinin avantajları
- Daimi dişlerin tamamı sürmüş olduğu için dişlerin ayrıntılı düzeltilmesi yapılabilir.
- Yaşla birlikte kemik yapısı sertleştiğinden, aynı problemin tedavisi ergenlikte yetişkinliğe göre daha kısa sürebilir.
- 14-15 yaş civarında bazı iskeletsel üst çene darlıkları cerrahi olmadan genişletilebilir.
- Dişsel problemlerde hem braket hem şeffaf plak seçeneği değerlendirilebilir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Ağız hijyeni. Sabit tedavide braketler çevresinde yiyecek artıkları ve bakteri plağı daha kolay birikir. Her yemekten sonra dişlerin fırçalanması ve arayüz fırçası ile diş ipinin kullanılması çürük, beyaz leke ve dişeti iltihabı riskini azaltır.
Yeme-içme kuralları. Braket kullanan gençler sert ve yapışkan yiyeceklerden kaçınmalıdır. Şeffaf plak kullananlar ise plaklar takılıyken su dışında bir şey yiyip içmemelidir.
Plak kullanım süresi. Plakların günde 22 saat takılmaması tedavinin planlanan şekilde ilerlemesini engeller.
Spor. Temas riski olan sporlarda dişleri ve braketleri korumak için ağız koruyucu kullanılması önerilebilir.
Ailelerin desteği
Ergenlik döneminde tedavinin başarısı büyük ölçüde gencin uyumuna bağlıdır. Ailelerin dişlerin düzenli fırçalanmasını, plak kullanım süresine uyulmasını ve kontrol randevularının aksatılmamasını takip etmesi, tedavinin planlanan şekilde ilerlemesine yardımcı olur. Okul ve sınav dönemleri göz önünde bulundurularak kontrol randevuları önceden planlanabilir. Tedavi sırasında fark edilen batma, braket kopması veya plak kaybı gibi durumlarda klinikle iletişime geçilmesi yeterlidir.
Tedavi süresini etkileyen faktörler
Tedavi süresi kişiden kişiye değişir. Süreyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Çapraşıklığın veya kapanış bozukluğunun derecesi
- Problemin dişsel mi, iskeletsel mi olduğu
- Seçilen tedavi yöntemi
- Kontrollere düzenli gelinmesi ve tedavi kurallarına uyulması
- Büyümenin hangi aşamada olduğu
Ayrıntılı bilgi için ortodontik tedavi ne kadar sürer? yazısını okuyabilirsiniz.
Tedavi sonrasında
Tedavi bitince dişlerin eski konumlarına doğru kayma eğilimi vardır. Bu nedenle pekiştirme plakları veya dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ince sabit teller kullanılır. Büyüme bu yaşlarda tamamen bitmemiş olabileceği için pekiştirme aygıtlarının önerildiği şekilde kullanılması ve kontrollerin sürdürülmesi önemlidir. Konuyla ilgili ortodonti tedavisinden sonra dişler tekrar bozulur mu? yazısına bakabilirsiniz.








