İçeriğe geç
Dr. Pınar Demir, bilgisayarda panoramik röntgeni ve dijital tedavi planını inceliyor

Ortodonti tedavisinden sonra dişler tekrar bozulur mu?

Ortodontik tedaviden sonra dişlerin eski konumuna kayma eğilimi vardır. Nüksün nedenlerini ve pekiştirme aygıtlarıyla sonucun nasıl korunabileceğini anlatıyoruz.

Yazar: Dr. Pınar DemirTedavi süreci ·

Ortodontik tedaviden sonra dişlerin eski konumlarına doğru kayma eğilimi vardır ve pekiştirme aygıtları düzenli kullanılmazsa dişler zamanla yeniden bozulabilir. Bu duruma nüks denir. Ortodontistinizin önerdiği şekilde kullanılan pekiştirme plakları veya dişlerin iç yüzeyine yapıştırılan sabit teller, elde edilen sonucun korunmasına önemli ölçüde yardımcı olur.

Tedavi bittiğinde dişler yeni konumlarına ulaşmış olsa da çevrelerindeki dokuların bu konuma uyum sağlaması zaman alır. Bu nedenle pekiştirme dönemi, ortodontik tedavinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir.

Dişler neden eski konumlarına dönme eğilimindedir?

Dişler çene kemiğine, kökü saran ve periodontal lif adı verilen esnek bağ dokusu lifleriyle tutunur. Diş hareket ettiğinde bu lifler gerilir ve yeniden düzenlenir. Kemik içindeki lifler görece kısa sürede uyum sağlarken, diş etindeki bazı lifler yeni duruma çok daha yavaş uyum sağlar ve dişi bir süre eski konumuna doğru çekmeye devam eder. Bu etki, tedavi öncesinde kendi ekseni etrafında dönmüş dişlerde daha belirgin olabilir.

Nüks eğilimine katkıda bulunan diğer etkenler şunlardır:

  • Büyüme: Ergenlikte tedavi gören hastalarda çenelerin büyümesi tedaviden sonra da bir süre devam edebilir ve kapanışı etkileyebilir.
  • Yaşa bağlı değişiklikler: Ortodontik tedavi görmemiş kişilerde de yaş ilerledikçe dişlerin konumu yavaşça değişir. Alt ön dişlerde zamanla çapraşıklık gelişmesi sık görülen bir durumdur.
  • Dudak, yanak ve dil baskısı: Dişler, çevresindeki yumuşak dokuların uyguladığı kuvvetlerin dengesinde durur. Dil itme veya ağızdan nefes alma gibi alışkanlıklar bu dengeyi bozabilir.
  • Diş eti ve kemik kaybı: Diş eti hastalığı nedeniyle destek dokuları zayıflayan dişler daha kolay yer değiştirebilir.
  • Diş kaybı: Çekilen bir dişin boşluğu kapatılmadığında komşu dişler bu boşluğa doğru devrilebilir.

Pekiştirme dönemi nedir?

Pekiştirme, aktif tedavi bittikten sonra dişlerin ulaşılan konumda tutulduğu dönemdir. Bu dönemde dişler hareket ettirilmez. Amaç, çevre dokuların yeni konuma uyum sağlamasına zaman tanımak ve yaşam boyu süren doğal değişikliklerin etkisini sınırlamaktır. Pekiştirme döneminde de kontrol randevuları yapılır. Bu randevularda aygıtların durumu ve dişlerin konumu değerlendirilir, gerekirse kullanım düzeni değiştirilir veya aşınan plak yenilenir. Tedavinin sonunda nelerle karşılaşacağınızı ortodontik tedavi öncesi ve sonrası yazısında da anlattık.

Hangi pekiştirme aygıtları kullanılır?

Hareketli pekiştirme plakları. Görünüş olarak şeffaf tedavi plaklarına benzeyen, dişlerin tamamını saran ince plaklardır. Dişleri hareket ettirmez, yalnızca konumlarını korur. Yemek yerken çıkarılır ve ortodontistin belirlediği düzende kullanılır.

Sabit pekiştirme telleri. Ön dişlerin iç yüzeyine yapıştırılan ince tellerdir. Dışarıdan görünmez ve hastanın takıp çıkarmasını gerektirmez. Çevresinde yiyecek artığı ve diş taşı birikebileceği için diş ipi geçirici veya ara yüz fırçası gibi araçlarla düzenli temizlik önemlidir.

İki yöntemin de kendine özgü üstünlükleri ve dikkat gerektiren yönleri vardır. Hareketli plaklar kolayca temizlenebilir, ancak işe yaramaları hastanın onları düzenli takmasına bağlıdır ve kaybolabilir ya da kırılabilirler. Sabit teller hastanın hatırlamasını gerektirmez, ancak çevrelerinin temizliği daha fazla özen ister ve teldeki bir ayrılma her zaman hemen fark edilmeyebilir.

Bazı hastalarda iki yöntem birlikte kullanılır; örneğin ön dişlerde sabit tel, ek olarak geceleri hareketli plak önerilebilir. Hangi aygıtın kullanılacağına; başlangıçtaki problem, uygulanan tedavi, diş eti durumu ve hastanın alışkanlıkları değerlendirilerek karar verilir. Pekiştirme aygıtları genellikle braketlerin söküldüğü ya da son plağın kullanıldığı gün veya kısa süre içinde teslim edilir; dişler bu ilk dönemde kaymaya en yatkın olduğu için aradaki sürenin uzamaması önemlidir.

Pekiştirme aygıtı ne kadar süre kullanılmalı?

Kullanım süresi ve sıklığı kişiye özeldir ve ortodontistiniz tarafından belirlenir. Genellikle tedavinin hemen ardından hareketli plakların günün daha uzun bir bölümünde takılması, ilerleyen dönemde ise yalnızca geceleri kullanılması önerilir. Dişlerin konumu yaşam boyu değişmeye devam edebildiği için günümüzde pek çok ortodontist, pekiştirme aygıtlarının uzun süre, hatta süresiz olarak gece kullanılmasını önermektedir. Sabit teller de düzenli bakım ve kontrolle uzun yıllar ağızda kalabilir.

Önemli olan, kullanım talimatlarını kendi başınıza değiştirmemektir. Dişler düzgün göründüğü için pekiştirme plağını bırakmak, nüksün sık karşılaşılan nedenlerinden biridir.

Pekiştirme plağı kaybolur veya kırılırsa ne yapmalı?

Plağınızı kaybettiyseniz, kırıldıysa veya artık dişlerinize oturmuyorsa beklemeden ortodontistinize haber verin. Pekiştirme olmadan dişler kısa sürede kaymaya başlayabilir; ne kadar erken başvurulursa yeni plak o kadar kolay hazırlanır. Elinizde ortodontistinizin daha önce verdiği yedek bir plak varsa, yenisi hazırlanana kadar onu kullanıp kullanamayacağınızı sorun.

Sabit pekiştirme telinin bir dişten ayrıldığını, gevşediğini veya kırıldığını fark ederseniz teli kendiniz düzeltmeye çalışmayın. Ayrılan tel bir süre fark edilmezse o bölgedeki dişler hareket edebilir; bu nedenle kontrol için kliniğe başvurmanız önerilir.

Yirmilik dişler dişlerin yeniden bozulmasına yol açar mı?

Yirmilik dişlerin sürmeye çalışırken ön dişleri ittiği ve çapraşıklığa neden olduğu yaygın bir düşüncedir. Ancak bu konudaki çalışmalar, yirmilik dişlerin tek başına belirleyici bir neden olmadığını düşündürmektedir. Alt ön dişlerdeki çapraşıklık, yirmilik dişleri hiç olmayan kişilerde de görülebilir. Bu nedenle yirmilik dişlerin yalnızca nüksü önlemek amacıyla çekilmesi genellikle önerilmez. Çekim kararı; dişin gömülü olup olmaması, çürük, diş eti problemi veya yer darlığı gibi durumlara göre diş hekiminiz veya cerrahınız tarafından ayrıca değerlendirilir.

Dişler yeniden kaydıysa ne yapılabilir?

Kaymayı erken fark etmek, seçenekleri genişletir. Ön dişlerde yeni bir boşluk, üst üste binme veya plağın eskisi gibi oturmaması dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Hafif kaymalar bazen pekiştirme aygıtının yeniden düzenli kullanılmasıyla veya yeni bir pekiştirme plağıyla durdurulabilir. Belirgin bir kayma varsa yeniden ortodontik tedavi planlanabilir. Özellikle dişsel kaymalarda şeffaf plaklar sık kullanılan seçeneklerden biridir; ayrıntılar için şeffaf plak ne işe yarar? yazısına bakabilirsiniz. Yeniden tedavi öncesinde diş eti ve kemik sağlığı mutlaka değerlendirilir. Yetişkinlerdeki tedavi seçenekleri için yetişkinlerde ortodonti sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sonucu korumak için neler yapılabilir?

  • Pekiştirme aygıtlarını ortodontistinizin önerdiği sürede ve sıklıkta kullanın.
  • Hareketli plakları yemek sırasında saklama kabında tutun; peçeteye sarılan plaklar kolayca kaybolabilir.
  • Plakları ılık suyla ve yumuşak bir fırçayla temizleyin; sıcak su plağın şeklini bozabilir.
  • Sabit telin çevresini her gün temizleyin.
  • Pekiştirme kontrollerine ve diş hekiminizin düzenli kontrollerine gidin.
  • Plak sıkı geliyorsa veya oturmuyorsa bunu dişlerin kaymaya başladığının bir işareti olarak kabul edip ortodontistinize haber verin.

Daha önce ortodontik tedavi gördüyseniz ve dişlerinizde değişiklik fark ettiyseniz, durumu muayenede birlikte değerlendirebiliriz.

Sık sorulan sorular

Kullanım süresi kişiye göre belirlenir. Dişlerin konumu yaşam boyu değişebildiği için birçok ortodontist pekiştirme aygıtlarının uzun süre, çoğu zaman yalnızca geceleri kullanılmasını önerir. Size uygun düzeni ortodontistiniz belirler.

Plağı tekrar takmayı deneyin. Sıkı geliyorsa dişler bir miktar kaymış olabilir. Plak oturmuyor veya rahatsızlık veriyorsa zorlamadan ortodontistinize başvurun.

Hayır. Sabit pekiştirme teli ön dişlerin iç yüzeyine yapıştırıldığı için dışarıdan görünmez. Çevresinde diş taşı birikmemesi için düzenli temizlik gerekir.

Yirmilik dişlerin çekilmesi tek başına dişlerin kaymasını önlemez. Nüksü önlemenin temel yolu pekiştirme aygıtlarını önerildiği şekilde kullanmaktır. Yirmilik dişlerin çekilip çekilmeyeceği başka nedenlere göre ayrıca değerlendirilir.

Diş ve diş eti sağlığı uygun olduğu sürece yeniden ortodontik tedavi planlanabilir. Kaymanın derecesine göre şeffaf plaklar veya braketli tedaviler değerlendirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tedavi ihtiyacı, süresi ve sonucu kişiden kişiye değişir.

İlgili tedaviler