Alt ve üst çenenin birbiriyle ya da yüz ve kafa kemikleriyle uyumsuz olduğu iskeletsel problemler, büyüme ve gelişimini tamamlamış yetişkinlerde yalnızca ortodontik tedaviyle düzeltilemez. Bu uyumsuzluklar ortognatik cerrahi, yani çene ameliyatıyla düzeltilebilir. Ameliyat, bu alanda uzmanlaşmış ağız, diş ve çene cerrahları veya plastik cerrahlar tarafından, tam donanımlı bir hastane ortamında ve genel anestezi altında yapılır. Ortodontist ameliyatı yapmaz. Ameliyattan önce dişleri çenelere göre doğru konuma alan ve ameliyattan sonra kapanışı tamamlayan ortodontik tedaviyi, cerrahla iş birliği içinde yürütür.
Çene uyumsuzlukları neden oluşur?
İskeletsel çene uyumsuzlukları doğuştan olabilir, bir travmaya bağlı gelişebilir ya da büyüme döneminde ağız solunumu, parmak emme gibi alışkanlıklar nedeniyle ortaya çıkabilir. Kişi çocukken ortodontik tedavi olma fırsatı bulamamışsa bu problemler zamanla iskeletsel bir bozukluğa dönüşebilir. Bu nedenle çocuklarda ilk ortodontik muayenenin 7 yaşında yapılması önerilir (bkz. çocuklarda ortodontik tedavi).
Hangi durumlarda değerlendirilir?
Çene uyumsuzluklarının bulguları genellikle hem ağız içinde hem ağız dışında kendini gösterir.
Ağız içi bulgular. Dişlerin kapanış bozuklukları çiğneme fonksiyonunu etkiler ve yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir.
Ağız dışı bulgular. Muayenede değerlendirilen başlıca durumlar şunlardır:
- Alt ve/veya üst çenenin yüze göre ileride veya geride olması
- Yüzde ve çenelerde asimetri
- Üst çenenin dikey yönde fazla gelişmesine (sarkıklığına) bağlı olarak gülümserken fazla dişeti görünmesi (gummy smile)
- Ağız kapalıyken ön dişlerin birbirine değmediği açık kapanış
- Alt ve üst çenenin iskeletsel darlığı
- Üst çene darlığı ve/veya alt çene geriliğiyle ilişkili solunum sıkıntıları (uyku apnesi)
Bu bulgular günlük hayatta başkalarının da dikkatini çekebildiği için kişinin sosyal hayatını olumsuz etkileyebilir. Uyku apnesi gibi solunum sorunları da yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürebilir; bu durumlarda değerlendirme ilgili hekimlerle birlikte yapılır.
Hangi yaklaşımın uygun olduğu muayene, kayıtlar ve gerektiğinde cerrahla yapılan ortak değerlendirmeyle belirlenir.
Ortodontik hazırlık neden gereklidir?
İskeletsel uyumsuzluk ne kadar fazla olursa olsun, ağız içinde alt ve üst dişler bir şekilde birbirine yaklaşır. Bu doğal bir kamuflajdır, çünkü dişlerin temel görevi çiğnemeyi sağlamaktır. Örneğin alt çenenin ileride, üst çenenin geride olduğu bir problemde alt ön dişler geriye, üst ön dişler ise ileriye doğru eğimlenir.
Ortognatik cerrahiye hazırlık tedavisinin amacı bu kamuflajı ortadan kaldırmaktır. Ortodontik tedaviyle her çene kendi içinde düzenlenir ve dişler iskelete göre doğru konumlarına getirilir. Böylece ameliyatta çeneler planlanan konuma taşındığında dişlerin de birbiriyle uyumlu kapanabilmesi hedeflenir. Bu aşamada dişlerin konumu değiştikçe kapanış bozukluğu ve yüz görünümü geçici olarak daha belirgin hale gelebilir. Bu durum planlanan sürecin beklenen bir parçasıdır.
Kamuflaj mı, cerrahi mi?
Hafif iskeletsel uyumsuzluklarda ameliyat yerine yalnızca ortodontik tedaviyle yapılan kamuflaj tedavileri değerlendirilebilir (bkz. yetişkinlerde ortodontik tedavi). Sınırda kalan durumlarda bu kararı iskeletsel uyumsuzluğun derecesi, dişlerin çene kemiği içindeki açıları, diş ve çevre dokuların sağlığı ve hastanın yüz görünümüyle ilgili beklentileri birlikte belirler. Kamuflaj tedavisi iskeletsel yapıyı değiştirmez; yüz profilinde belirgin bir değişiklik bekleniyorsa cerrahi seçenek gündeme gelir. Karar, seçeneklerin olası yararları ve sınırlılıkları hastayla ayrıntılı olarak konuşulduktan sonra verilir.
Tedavi süreci nasıl ilerler?
Muayene ve kayıtlar. Dişler, çeneler ve yüz yapısı değerlendirilir; fotoğraflar çekilir, röntgenler incelenir ve dişlerin dijital kaydı alınır.
Cerrahla ortak planlama. Ortodontist ve cerrah, problemi ve tedavi hedeflerini birlikte değerlendirir. Ameliyatın kendisi, olası riskleri ve iyileşme dönemiyle ilgili bilgiler hastaya cerrah tarafından verilir.
Ameliyat öncesi ortodontik tedavi. Dişler sabit braketlerle veya uygun durumlarda şeffaf plaklarla iskelete göre doğru konumlarına alınır. Ara seanslarda alınan kayıtlarla ameliyat sonrasındaki kapanış ilişkisi planlanır.
Ameliyat. Çene ameliyatı cerrah tarafından hastanede, genel anestezi altında yapılır.
Ameliyat sonrası ortodontik tedavi. İyileşme döneminin ardından ortodontik tedavi devam eder ve dişlerin kapanışı ayrıntılı olarak tamamlanır.
Pekiştirme. Aktif tedavi bitince dişlerin yeni konumunu koruması için pekiştirme aygıtları kullanılır.
Doğru zamanlama
Ortognatik cerrahi, büyüme ve gelişimin tamamlanmasından sonra planlanır. Örneğin alt çenenin ileride, üst çenenin geride olduğu iskeletsel sınıf 3 problemlerinde, erken tedavi şansı kaybedilmişse cerrahiye hazırlık için 18 yaşın beklenmesi gerekir (bkz. ergenlerde ortodontik tedavi). Büyüme dönemindeki çocuklarda ise bazı çene uyumsuzlukları fonksiyonel çene ortopedisiyle tedavi edilebilir ve doğru zamanda başlanan tedavi, ileride ortaya çıkabilecek ameliyat ihtiyacını ortadan kaldırabilir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Süreç birden fazla aşamadan oluşur ve ortodontist ile cerrahın iş birliğini gerektirir.
- Ameliyat öncesi dönemde görünümün geçici olarak belirginleşmesi beklenen bir durumdur.
- Ameliyat, anestezi ve iyileşme süreciyle ilgili sorular cerrahla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.
- Sabit tedavide yeme-içme kurallarına ve ağız hijyenine dikkat edilmeli, ameliyat sonrasında cerrahın beslenme ve bakım önerilerine uyulmalıdır.
- Gelişen teknoloji ve cerrahi teknikler sayesinde ameliyat sonrası iyileşme süreci eskiye kıyasla daha konforlu geçebilmektedir; yine de iyileşme kişiden kişiye değişir.
Tedavi süresini etkileyen faktörler
Toplam süre kişiden kişiye değişir. Süreyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- İskeletsel uyumsuzluğun türü ve derecesi
- Ameliyat öncesinde dişlerde yapılması gereken düzeltmenin miktarı
- Diş çekimi gerekip gerekmediği
- Ameliyat tarihinin planlanması
- Ameliyat sonrası iyileşme süreci
- Kontrollere düzenli gelinmesi ve tedavi kurallarına uyulması
Tahmini süre, muayene ve cerrahla yapılan ortak değerlendirmenin ardından paylaşılır.
Tedavi sonrasında
Ameliyat sonrası ortodontik tedavi tamamlandığında pekiştirme aşamasına geçilir. Pekiştirme aygıtlarının önerildiği şekilde kullanılması ve kontrollere düzenli gelinmesi, elde edilen sonucun korunması için önemlidir. Levent'teki kliniğimizde ilk muayenede probleminizin yalnızca ortodontik tedaviyle mi, yoksa cerrahiyle birlikte mi ele alınması gerektiği değerlendirilir.







