
Şeffaf plak ne işe yarar?
Şeffaf plaklar çapraşıklık, boşluk ve bazı kapanış bozukluklarını düzeltmekte kullanılır. Nasıl çalıştıklarını, sınırlarını ve gece plağından farkını anlatıyoruz.
Yazar: Dr. Pınar DemirŞeffaf plak · Şeffaf plak, dişleri kişiye özel üretilen ince ve şeffaf plaklarla küçük adımlarla hareket ettiren bir ortodontik tedavi aracıdır. Çapraşıklık, diş arası boşluklar ve bazı kapanış bozukluklarının düzeltilmesinde, ayrıca daha önce tedavi görmüş ve dişleri yeniden kaymış hastalarda kullanılabilir. Çenelerin birbirine göre konumundan kaynaklanan iskeletsel bozukluklarda ise tek başına yeterli olmayabilir.
Ortodontik şeffaf plaklar; diş sıkma için kullanılan gece plaklarıyla veya tedavi sonrasında takılan pekiştirme plaklarıyla sık karıştırılır. Görünüşleri benzer olsa da bu aygıtların amaçları farklıdır. Bu yazıda şeffaf plakların ne işe yaradığını, nasıl çalıştığını ve sınırlarını ele alıyoruz.
Şeffaf plaklarla hangi problemler düzeltilebilir?
Şeffaf plaklar bugün pek çok dişsel düzensizliğin tedavisinde kullanılabiliyor. Muayenede en sık değerlendirilen durumlar şunlardır:
- Çapraşıklık: Dişlerin çene kavsine sığmadığı, üst üste bindiği veya kendi ekseni etrafında döndüğü durumlar.
- Diş arası boşluklar: Ön dişler arasındaki boşluklar veya dişlerin küçük olmasına bağlı aralıklar.
- Bazı kapanış bozuklukları: Derin kapanış, açık kapanış ve çapraz kapanış gibi dişsel kökenli kapanış problemleri.
- Nüks: Geçmişte ortodontik tedavi görmüş, ancak pekiştirme aygıtını kullanmadığı veya zamanla oluşan değişiklikler nedeniyle dişleri yeniden kaymış yetişkinler.
- Diğer tedavilere hazırlık: Protez, implant veya estetik diş tedavisi öncesinde dişlerin uygun konuma alınması.
- Çocuklarda bazı erken tedaviler: Büyüme dönemindeki çocuklarda üst çene genişletmesi gibi bazı düzeltmeler, çocuklara yönelik plak sistemleriyle yapılabilir.
Her problem plakla aynı kolaylıkta düzeltilemez. Hangi durumun plak tedavisine uygun olduğu muayene ve kayıtların incelenmesiyle belirlenir.
Şeffaf plak dişleri nasıl hareket ettirir?
Tedavi; dişlerin ağız içi 3D tarayıcıyla taranması, fotoğrafların çekilmesi ve röntgenlerin incelenmesiyle başlar. Bu kayıtlar dijital ortama aktarılır ve dişlerin hedeflenen konuma kadar izleyeceği yol bir simülasyon programında planlanır. Plan küçük adımlara bölünür ve her adım için kişiye özel bir plak üretilir.
Her plak, dişlerin o andaki konumundan biraz farklı bir şekle sahiptir. Plak takıldığında dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygular. Bu kuvvetin etkisiyle dişi çevreleyen kemikte bir tarafta yıkım, diğer tarafta yeni kemik yapımı gerçekleşir ve diş yavaşça yer değiştirir. Plaklar genellikle haftalık veya 10 günlük aralıklarla bir sonrakiyle değiştirilir ve dişler adım adım planlanan konuma ilerler.
Bazı hareketlerin daha kontrollü yapılabilmesi için dişlerin üzerine ataşman adı verilen küçük, diş renginde dolgu parçaları yapıştırılabilir. Ataşmanlar plağın dişi daha iyi kavramasını sağlar. Gerekli durumlarda kapanış düzeltmeleri için lastikler kullanılabilir veya yer elde etmek amacıyla dişlerin yan yüzeylerinden çok az miktarda mine aşındırılabilir. Plakların nasıl üretildiğini şeffaf plaklar kişiye özel mi üretilir? yazısında anlattık.
Şeffaf plaklar neleri tek başına yapamaz?
Şeffaf plaklar dişleri hareket ettirir, ancak çene kemiklerinin büyüklüğünü veya birbirine göre konumunu değiştiremez. Büyüme ve gelişimini tamamlamış bir yetişkinde alt çenenin belirgin şekilde önde ya da geride olması, yüzde asimetri veya iskeletsel açık kapanış gibi durumlar yalnızca plakla düzeltilemez. Bu tür iskeletsel bozukluklarda tedavi çene cerrahisiyle birlikte planlanabilir; bu konuda ortognatik cerrahiye hazırlık sayfamızda bilgi bulabilirsiniz. Hafif iskeletsel bozukluklarda ise cerrahi istemeyen hastalar için, dişlerin kabul edilebilir bir kapanışa getirildiği kamuflaj tedavileri değerlendirilebilir.
Büyüme dönemindeki çocuklarda çene gelişimini yönlendirmek gerektiğinde fonksiyonel apareyler veya yüz maskesi gibi farklı yöntemler gerekebilir. Bazı diş hareketleri de plakla daha zor yapılır. Bu durumlarda tedavi planına yardımcı uygulamalar eklenebilir ya da braketli bir tedavi daha uygun seçenek olabilir.
Kimler şeffaf plak tedavisine uygundur?
Şeffaf plak tedavisi için üst yaş sınırı yoktur. Ergenlerde ve yetişkinlerde sıklıkla kullanılır, bazı durumlarda çocuklarda da tercih edilebilir. Uygunluğu belirleyen başlıca konular şunlardır:
- Dişlerin ve diş etlerinin sağlıklı olması ya da tedaviden önce sağlıklı hale getirilmesi
- Problemin plakla düzeltilebilecek türde olması
- Plakları günde 22 saat takabilmek ve kurallara uyabilmek
Son madde özellikle önemlidir. Plaklar çıkarılabildiği için tedavinin ilerlemesi büyük ölçüde hastanın uyumuna bağlıdır. Plakları önerilen sürede takmanın zor olacağını düşünen hastalar için braketli tedaviler daha uygun olabilir.
Ön dişlerinde hafif bir düzensizlik olan bir yetişkin ile birden fazla problemi bir arada bulunan bir ergenin tedavi planı birbirinden oldukça farklı olabilir. Bu nedenle uygunluk kararı her hasta için ayrı verilir.
Şeffaf plak kullanırken nelere dikkat edilmeli?
Plakların işlevini yerine getirebilmesi, büyük ölçüde günlük kullanım alışkanlıklarına bağlıdır:
- Kullanım süresi: Plaklar günde 22 saat takılmalı; yalnızca yemek yerken, su dışında bir şey içerken ve dişler fırçalanırken çıkarılmalıdır.
- Temizlik: Yemekten sonra plakları takmadan önce dişler fırçalanmalıdır. Plaklar ılık suyla ve yumuşak bir fırçayla temizlenmeli, sıcak suyla yıkanmamalıdır.
- Saklama: Çıkarılan plaklar saklama kabına konulmalıdır. Peçeteye sarılan plaklar kolayca kaybolabilir veya zarar görebilir.
- İlk günler: Yeni bir plağa geçildiğinde dişlerde birkaç gün baskı ve hafif hassasiyet hissedilebilir. Bazı hastalarda tedavinin başında konuşmada geçici bir değişiklik olabilir.
- Kontroller: Kontroller çoğunlukla 6-8 haftada bir yapılır. Plak oturmuyorsa, kırıldıysa veya kaybolduysa bir sonraki kontrolü beklemeden kliniğe haber verilmelidir.
Şeffaf plak ile gece plağı aynı şey mi?
Hayır. Halk arasında gece plağı olarak bilinen aygıt, genellikle diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) şikayeti olan kişilere diş hekimi tarafından önerilen koruyucu bir plaktır. Amacı, sıkma ve gıcırdatma sırasında dişlerin aşınmasını ve zarar görmesini azaltmaktır. Dişleri hareket ettirmek için tasarlanmamıştır ve çoğunlukla yalnızca geceleri kullanılır.
Ortodontik şeffaf plaklar ise dişleri planlanan konuma taşımak için bir seri halinde üretilir, belirli aralıklarla değiştirilir ve günde 22 saat takılır. Birinin yerine diğerini kullanmak doğru değildir. Diş sıkma şikayeti olan bir hastada ortodontik tedavi planlanırken bu durum da muayenede ayrıca değerlendirilir.
Şeffaf plak ile pekiştirme plağı arasındaki fark nedir?
Ortodontik tedavi bittikten sonra kullanılan hareketli pekiştirme plakları da ince ve şeffaf yapıdadır; bu nedenle tedavi plaklarıyla karıştırılabilir. Pekiştirme plağının görevi dişleri hareket ettirmek değil, tedavi sonunda ulaşılan konumda tutmaktır. Tedavi plakları bir seri halinde değiştirilirken pekiştirme plağı aynı şekli korur ve ortodontistin belirlediği düzende kullanılır. Bu aşamanın neden önemli olduğunu ortodonti tedavisinden sonra dişler tekrar bozulur mu? yazısında anlattık.
Şeffaf plak tedavisinin süreci ve kuralları hakkında daha fazla bilgi için şeffaf plak tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz. Dişlerinizin durumuna hangi tedavinin uygun olduğunu muayenede birlikte değerlendirebiliriz.
Sık sorulan sorular
Pek çok çapraşıklık şeffaf plaklarla düzeltilebilir. İleri derecedeki çapraşıklıklarda da plak kullanılabilir, ancak bazen diş çekimi veya yardımcı uygulamalar gerekebilir. Uygunluk muayene ve kayıtlarla değerlendirilir.
Ortodontik şeffaf plaklar diş sıkma veya gıcırdatma tedavisi için tasarlanmamıştır. Bu şikayetler için diş hekiminizin değerlendirmesiyle gece plağı gibi farklı aygıtlar önerilebilir.
Hayır. Gece plağı dişleri sıkma ve gıcırdatmanın etkilerine karşı korumak için kullanılır ve dişleri hareket ettirmez. Dişlerin konumunu değiştirmek için ortodontik tedavi gerekir.
Şeffaf plaklar dişleri hareket ettirir, ancak yetişkinlerde çene kemiklerinin konumunu değiştiremez. İskeletsel bozukluklarda kamuflaj tedavisi veya çene cerrahisiyle birlikte planlanan ortodontik tedavi gerekebilir. Büyüme dönemindeki çocuklarda ise çene gelişimini yönlendiren farklı yöntemler kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tedavi ihtiyacı, süresi ve sonucu kişiden kişiye değişir.






